atomów tlenu niż kwas podchlorawy i podchloryny. W związkach tych chlor jest tnij wartościowy:

I-ICIO",                                   KCIO,

II—O—C1=O                      K—O—C1---=O

3. W chloranach, solach kwasu   chlorowego, chlor jest pięciowar-tościowy:

HC1O3                                  KCK);j

11- -O -CK:'7                       K—O—Ckt

"O                                      XO

,4. W nadchloranach, solach   kwasu nadchlorowego, chlor jest si edmiowartościowy:

11 CIO,                                 KCIOj

H—O—Cl - O

K—O—Cl- O

Ponieważ istnieje kilka kwasów tlenowych chloru, należało im i ich solom nadać odpowiednie nazwy. Oprócz końcówek -awy i -owy dla oznaczania różnej zawartości tlenu w cząsteczkach mamy przy nazwach innych kwasów przedrostki: przedrostek pod- przy nawie kwasu podchlorawego, zawierającego w cząsteczce mniej tlenu niż kwas chlo-rawy, oraz przedrostek nad- dla nazwy kwasu nadchlorowego, zawierającego w cząsteczce więcej tlenu niż kwas chlorowy.

Odpowiednie nazwy soli utworzone są zgodnie z przyjętą umową.

Zestawienie tlenowych związków chloru

148

1

I

Wszystkie związki tlenowe chloru mają właściwości utleniające. Z tabelki wynika, że łatwiej oddają tlen związki chloru o mniejszym stopniu utleniania.

Pytania:

1.   Aby zapobiec zanieczyszczaniu powietrza po wywiązaniu chloru w laboratorium, zanurza się rurkę odprowadzającą chlor do naczynia z zasadą sodową. Dlaczego ?

2.   Na czym polegają właściwości bielące wody chlorowej ?

3.   Jak działa chlor na zasady na zimno, a jak na gorąco ?

4.   Dlaczego przy produkcji wodorotlenku sodu metodą Billitera-Siemensa umieszcza się przegrodę azbestową? Jaka zaszłaby reakcja, gdyby przegrodę usunąć ?                                                                  »

5.   Ułóż sole kwasów tlenowych chloru według ich trwałości.

6.   Ile gramów tlenu otrzymać można przez ogrzanie 2,45 g chloranu potasu z dodatkiem braunsztynu ?

§ 68. Brom i jod. Występowanie i właściwości fizyczne

bromu i jodu

(Brom Br, m. at. 79,916, wartościowość I, III, V) (Jod J, m. at. 126,91, wartościowość I, III, V, VII)

Zbliżone właściwościami do chloru są pierwiastki: brom Br i jod J. Są one mniej rozpowszechnione w przyrodzie niż chlor. Wody słone zawierają prawie zawsze związki bromu, takie jak bromek sodu NaBr, bromek potasu KBr, bromek magnezu MgBr2, jak również związki jodu: jodek sodu NaJ i jodek potasu KJ. Jod znajduje się w niektórych wodorostach morskich. Z popiołu tych wodorostów został po raz pierwszy otrzymany.

Przy odparowywaniu wody z lagun i zatok morskich bromki i jodki osadzają się obok chlorku sodowego — soli kamiennej, chlorku potasowego — sylwinu i innych minerałów potasowych w ostatnim stadium krystalizacji. Bromki i jodła są bowiem lepiej od chlorków rozpuszczalne w wodzie.

Znajdują się one też w wodach mineralnych. W Związku Radzieckim takie wody mineralne znajdują się na przykład na Krymie. W Polsce Ciechocinek, Iwonicz i inne miejscowości znane są z solanek jodobro-mowych, używanych jako lecznicze.

Chemia, kl. vm — 11

149