Pewna liczba pierwiastków przy zetknięciu się z bromem ciekłym lub jego parą wchodzi w reakcję syntezy i rozgrzewa się, niektóre z nich rozżarzają się aż do świecenia. Takie pierwiastki, jak sód, potas, łączą się z bromem z wybuchem.

Jod pod względem właściwości chemicznych jest podobny do chloru i bromu, jednak łączy się z innymi pierwiastkami mniej energicznie, a z wodorem bardzo słabo. W połączeniach z wodorem i metalami oba te pierwiastki są jednowartościowe.

§ 71. Bromowodor i bromki

Ćwiczenie 89. Na małą ilość bromku sodu w probówce nalej kilka kropli rozcieńczonego kwasu siarkowego. Co obserwujesz ponad probówką? Zbliż zwilżony papierek lakmusowy do wylotu probówki. Co dostrzegasz ?

Analogicznie do chlorowodoru można otrzymać bromowodor działaniem kwasu na bromki w myśl reakcji:

2NaBr + H2SO4 -* 2HBr + Na2SO4

Różnica pomiędzy otrzymywaniem chlorowodoru a bromowodoru polega na tym, że prócz bromowodoru wydziela się tu także i wolny brom. Przy użyciu stężonego kwasu otrzymalibyśmy nie bromowodor, lecz wolny brom. Dlatego używaliśmy kwasu siarkowego rozcieńczonego.

Bromowodor jest gazem bezbarwnym, łatwym do skroplenia, ma zapach gryzący. Jest on rozpuszczalny w wodzie. Roztwór bromowodoru jest kwasem, należy do kwasów beztlenowych. Roztwór ten żółknie pod wpływem światła na skutek utleniania tlenem z powietrza i wydzielania bromu w stanie wolnym:

4HBr

2H2O + 2Br2

Bromowodor można otrzymać również przez bezpośrednią syntezę bromu z wodorem w temperaturze 300° w myśl reakcji:

H2 + Br2 -> 2HBr + 16 800 cal

Przypomnijmy sobie analogiczną reakcję syntezy chlorowodoru z wodoru i chloru. Efekt cieplny tamtej reakcji wyrażał się liczbą 43 800 cal.

152

Przy syntezie chlorowodoru wydzieliło się 2,5 raza więcej ciepła niż przy syntezie bromowodoru. Reakcja wybitnie egzotermiczna wskazuje, że pierwiastki te łączą się ze sobą łatwo. Mniejsza ilość ciepła wydzielona przy syntezie bromowodoru świadczy, że łączenie się bromu z wodorem jest trudniejsze niż łączenie się chloru z wodorem. Sole kwasu bromowodorowego nazywamy bromkami.

Ćwiczenie 90. Obserwuj właściwości bromku sodu NaBr i bromku potasu KBr. Rozpuść kilka kryształków bromku potasu w wodzie i dolej parę kropli roztworu azotanu srebra. Otrzymany osad wystaw na światło.

Bromek srebra jest nierozpuszczalny w wodzie. Wytrącił się oni jako żółtawy, serowaty osad w myśl równania reakcji:

NaBr + AgNO3 -> AgBr + NaNO3

ściemnienie bromku srebra na świetle wywołane jest jego rozkładem. Dzięki tej właściwości używany on jest do powlekania płyt fotograficznych i papieru światłoczułego.

Innymi nierozpuszczalnymi bromkami są: bromek ołowiawy i bromek rtęciowy. Pozostałe bromki, jak np. bromek sodu, potasu, magnezu, są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Bromek sodu stosuje się w lecznictwie jako środek uspokajający nerwy; zwany jest w mowie potocznej niesłusznie bromem.

§ 72. Jodowodór i jodki

Jod łączy się z wodorem tworząc jodowodór — bezbarwny gaz, podobny do chlorowodoru i bromowodoru. Łączenie się jodu z wodorem jest mniej energiczne niż bromu. Synteza jodowodoru wymaga dostarczenia ciepła:

H2 + J2 -»¦ 2HJ — 12 000 cal

Gdybyśmy chcieli otrzymać jodowodór analogicznie do chlorowodoru z reakcji:

2NaJ + H2SO4 -> 2HJ + Na2SO4

153