W przemyśle spożywczym jest stosowany do wyrobu kostek bulionowych, żelatyny, syropu ziemniaczanego, cukru gronowego, sztucznego miodu i in.

W przemyśle chemicznym kwas solny używany jest do otrzymywania chlorków, a także do produkcji wielu barwników. Dawniej stosowany był do produkcji chloru. Jest on niezbędnym odczynnikiem w każdym laboratorium chemicznym.

Kwas solny jest składnikiem soku żołądkowego ludzi w ilości około 0,5%. Jest czynny w procesach trawienia, a także działa dezynfekcyjnie. Materiałem, z którego wytwarza się kwas solny w organizmie, jest chlorek sodu, spożywany z pokarmami. Zbyt mała ilość kwasu solnego w żołądku, niedokwaśność, a także zbyt duża, tzw. nadkwasota, są stanami chorobowymi. W przypadku niedokwaśności chory dostaje kwas solny jako dodatek do pożywienia.

§ 62. Chlorki

Chlorki są to sole kwasu chlorowodorowego. Najpospolitsze chlorki występujące w przyrodzie to:

sól kamienna — NaCl,

sylwin — KC1,

karnalit — KC1 • MgCl2 • 6H2O.

Olbrzymie znaczenie gospodarcze tych chlorków omówiono już poprzednio: są one surowcami dostarczającymi sodu, potasu, chloru, nawozów sztucznych, sody, wodorotlenków sodowego i potasowego, kwasu solnego, chloranów i wielu innych produktów.

Chlorki można otrzymać także sztucznie przez:

1)  bezpośrednią syntezę chloru i metali, np. Cu + Cl2 ->• CuCl2

2)  działanie kwasu solnego na metale, tlenki metali, wodorotlenki metali oraz niektóre sole (patrz ćwicz. 78).

Większość chlorków to substancje krystaliczne, dobrze rozpuszczalne w wodzie. Nierozpuszczalny w wodzie jest chlorek srebra.

Ćwiczenie 79. Do probówki z paru ml roztworu a) kwasu solnego, b) chlorku sodu dolej trochę roztworu azotanu srebra. Co obserwujesz ? Napisz równania reakcji, które zaszły w probówkach. Wystaw otrzymany chlorek srebra na działanie światła. Jakim zmianom ulega biały osad chlorku srebra na świetle?

140

Jeżeli na roztwór kwasu solnego lub jakiegokolwiek chlorku podziałać azotanem srebra, powstanie natychmiast nierozpuszczalna w wodzie sól, która w postaci białego, serowatego osadu opada na dno probówki. Jest to chlorek srebra, który powstaje w myśl reakcji:

HC1 + AgNO3 -> HNO3 + AgCH NaCl + AgNO3 -> NaNO3 + AgCH

Wytworzony chlorek srebra ciemnieje na świetle. Zjawisko to tłumaczymy rozkładem tej soli pod wpływem światła, przy czym wydziela się srebro metaliczne, które w stanie dużego rozdrobnienia wygląda jak czarny pyłek. Jest to typowa reakcja fotochemiczna.

Pytania:

1.   Napisz równanie reakcji kwasu solnego z: a) magnezem, b) żelazem Fe11, c) glinem, d) tlenkiem wapnia, e) tlenkiem miedziowym, f) tlenkiem glinu, g) węglanem wapnia, h) węglanem magnezu.

2.   Ile gramocząsteczek kwasu siarkowego należy użyć w reakcji z chlorkiem sodu, aby przy silnym ogrzewaniu otrzymać 6 gramocząsteczek chlorowodoru ?

3.  Ile gramów chlorowodoru otrzymać można w reakcji 50 g chlorku sodu ze stężonym kwasem siarkowym ? Ile to stanowi litrów w warunkach normalnych ? (Masa 1 litra chlorowodoru w warunkach normalnych = 1,64 g).

4.   Ile g chlorku sodu należy użyć, aby otrzymać w reakcji z kwasem siarkowyn> 18,25 g chlorowodoru ? Ile do tego użyto kwasu, jeżeli reakcja przebiegała: a) przy słabym ogrzaniu, b) przy silnym ogrzaniu?

5.   Ile chlorowodoru zawarte jest w 40 gramach kwasu solnego technicznego, zawierającego 27% chlorowodoru ?

6.     Jak otrzymać chlorek wapnia, posługując się jako suroweem węglanem wapnia ?

7.   Napisz równanie reakcji azotanu srebra z: a) chlorkiem potasu, b) chlorkiem glinu, c) chlorkiem miedziowym.

8.   W jednej probówce znajduje się roztwór chlorku sodu, w drugiej roztwór azotanu sodu. Jak sprawdzić, w której probówce jest chlorek ?

141