nie otrzymamy jodowodoru, ale wolny jod. Przyczyną tego jest nie-trwałość jodowodoru (porównaj tę reakcję z reakcją otrzymywania bromowodoru).

Jodowodór jest gazem bezbarwnym. Dymi na powietrzu, gdyż pochłania wilgoć. Jest rozpuszczalny w wodzie. Roztwór jodowodoru jest kwasem. Kwas ten łatwo utlenia się tlenem z powietrza. Sole kwasu jodowodorowego nazywają się jodkami. Niektóre z nich rozpuszczają się w wodzie. Inne, analogiczne do odpowiednich bromków, są nierozpuszczalne.

Ćwiczenie 91. Rozpuść jodek potasu w wodzie i dodaj parę kropli azotanu srebra. Otrzymany osad wystaw na światło.

Żółty osad nierozpuszczalnego jodku srebra rozkłada się na świetle tak, jak bromek srebra. Dlatego jodku srebra używa się do produkcji płyt fotograficznych o wysokiej czułości.

Pytania:

1.   Porównaj właściwości chemiczne chloru, bromu i jodu.

2.   Napisz równanie reakcji bromu: a) z sodem, b) z magnezem, c) z glinem.

3.   Napisz równanie reakcji otrzymywania bromku cynku ZnBr2 wszystkimi możliwymi sposobami.

4.   Ile bromu otrzymamy przez elektrolizę 5 g bromku sodu NaBr ?

5.   Napisz równanie otrzymywania jodu przez utlenienie jodowodoru.

6.   Napisz równanie otrzymywania jodku srebra i jodku potasu.

7.   Jakie znasz zastosowania bromków i jodków ?

§ 73. Fluor

(F, m. at. 19,00, wartościowość I)

Innym pierwiastkiem podobnym do poprzednio poznanych jest fluor F. Chociaż mniej znany, pod względem rozpowszechnienia w przyrodzie nie zajmuje wcale ostatniego miejsca. Ilość jego w skorupie ziemskiej stanowi 0,03%.

Najbardziej znane są następujące minerały fluorowe: fluorek wapnia CaF2, zwany fluorytem oraz kriolit i apatyt, o których będziemy się uczyć w dalszym kursie chemii.

W organizmach zwierzęcych fluorek wapnia CaF2 jest składnikiem emalii zębów. Dostaje się on do organizmów zwierząt wraz z wodą do picia. Brak fluorku w wodzie do picia wpływa bardzo szkodliwie na zęby, powodując ich przedwczesną próchnicę. Szkodliwy jest jednak i nadmiar fluoru.

Fluor jest najczynniejszym ze wszystkich niemetali. Już na zimno łączy się ze wszystkimi pierwiastkami z wyjątkiem tlenu i azotu. W podwyższonej temperaturze atakuje nawet metale szlachetne. Naj energiczniej jednak łączy się z wodorem.

Reakcja fluoru z wodorem przebiega wybuchowo nawet w bardzo niskich temperaturach i w ciemności:

H2 + F2 --> 2HF + 128 000 cal Fluor reaguje z wodą według równania:

F2 + H2O -> 2HF + \ O2 Fluor wypiera chlor, brom i jod z ich soli. Cząsteczka fluoru jest dwuatomowa F2.

Fluor jest gazem barwy zielonożółtej. Ma ostry, charakterystyczny zapach, przypominający nieco chlor, skrapla się pod normalnym ciśnieniem w temperaturze —187°, a krzepnie w temperaturze —223°. Mała nawet ilość fluoru w powietrzu wywołuje podrażnienie dróg oddechowych. W większych ilościach jest trujący, działa też parząco na skórę.

§ 74. Fluorowodór i fluorki

Fluorowodór można otrzymać przez bezpośrednią syntezę fluoru z wodorem (patrz wyżej), ale otrzymuje się go zwykle drogą pośrednią. Ćwiczenie 92. Do bakelitowej lub ołowianej miseczki wsypujemy trochę fluorku sodu NaF i zalewamy paru kroplami stężonego kwasu siarkowego H2SO4. Naczynie lekko ogrzewamy. Obserwujemy przez

154

155