pod ciśnieniem około 6 atmosfer. Najwyższa temperatura, w której można chlor skroplić (tzw. temperatura krytyczna) wynosi 144°, stosować wtedy trzeba ciśnienie 76,1 atmosfer.

Chlor rozpuszcza się dość dobrze w wodzie. Jeden litr wody rozpuszcza w temperaturze 10° około 3 litry chloru. Wodny roztwór chloru nazywa się wodą chlorową. W laboratorium wodę chlorową można przygotować w sposób podany na rysunku 55. Znacznie gorzej rozpuszcza się chlor w nasyconym roztworze soli kamiennej, dlatego w laboratorium często zbiera się

Rys. 55. Otrzymywanie wody chlorowej

chlor nie nad wodą, a nad takim roztworem.

Korzystając z dużej gęstości chloru można go wprowadzić rurką na dno naczynia, np. cylindra c na rys. 54. Chlor napełnia naczynie od dna i podnosząc się ku górze wypiera powietrze. W ten sposób jednak w naczyniu zbieramy chlor z domieszką powietrza.

Chlor ciekły (skroplony) jest przechowywany w grubościennych stalowych butlach pod zwiększonym ciśnieniem, gdyż chlor bezwodny nie działa na żelazo.

Chlor jest gazem duszącym, w małym stężeniu działa drażniąco na błony śluzowe dróg oddechowych, wywołując kaszel, w większym stężeniu może spowodować śmierć wskutek zniszczenia tkanki płucnej. Chlor użyty został jako pierwszy gaz bojowy przez armię niemiecką w 1915 r. Ponieważ jest gazem cięższym od powietrza, posuwał się z wiatrem w stronę okopów francuskich tuż przy ziemi i spowodował śmiertelne zatrucie kilku tysięcy żołnierzy.

Chlor niszczy także bakterie i grzybki pasożytnicze, a więc działa dezynfekcyjnie.

Działanie bielące chloru

Ćwiczenie 69. Napełnimy dwie probówki suchym chlorem. Do jednej wrzucamy kawałek barwnej tkaniny zwilżonej wodą, zielony listek oraz płatki barwnego kwiatu. Do drugiej — suchy skrawek tej

128

samej tkaniny. Do innych probówek z chlorem wlewamy trochę roztworu: a) lakmusu, b) czerwonego barwnika, fuksyny.

Chlor ma właściwości bielące. Niszczy barwniki roślinne i zwierzęce, a także wiele barwników otrzymanych syntetycznie, powodując ich rozkład,

Odbarwiające właściwości chloru zaznaczają się wyraźnie w obecności wody: wilgotny skrawek tkaniny szybko stracił kolor w chlorze, gdy barwa suchego nie uległa wyraźnej zmianie. Woda chlorowa posiada także właściwości bielące.

§ 55. Łączenie się chloru z metalami

*  Ćwiczenie 70. Do cylindra z chlorem wprowadzamy szybko szczypcami pęczek cienkich drucików miedzianych, rozgrzanych w płomieniu palnika (rys. 56). Obserwujemy spalanie się miedzi

w chlorze. Jak wygląda produkt reakcji ? Dolewamy do cylindra trochę wody. Jaką barwę ma otrzymany roztwór ?

*Cwiczenie 71. Do cylindra lub słoika z chlorem wkładam}" szybko rozgrzany do czerwoności drucik stalowy, skręcony w spiralkę. Na dno słoika nasypaliśmy uprzednio piasku dla zabezpieczenia szkła od pęknięcia. Obserwujemy, jak przebiega reakcja i jaki jest jej produkt.

* Ćwiczenie 12. Pyl cynku ogrzany na łyżeczce do spalań wprowadzamy do cylindra z chlorem i obserwujemy przebieg reakcji oraz jej produkty.

* Ćwiczenie 73. Do probówki z suchym chlorem wrzucamy cienki skrawek sodu, dokładnie oczyszczony na powierzchni, i zamykamy ją korkiem. Po kilku minutach obserwujemy powierzchnię sodu. Czym jest pokryta? Na następnej lekcji otrzymany produkt reakcji wsypujemy z probówki na szkiełko i sprawdzamy jego smak, zbierając go ze szkiełka pałeczką szklaną. Próbę ostatnią można przeprowadzić, gdy mamy pewność, że sód całkowicie przereagowal z chlorem.

Reakcja z sodem przebiega znacznie energiczniej, gdy zachodzi w wyższej temperaturze.

Rys. 56. Spalanie miedzi w chlorze

Chemia, kl. VIII — 9