Gdy przeprowadzamy strumień chloru ponad sodem ogrzewanym w probówce, sód zapala się, z probówki zaś wydziela się biały dym chlorku sodu *) (rys. 57). Jak widać z doświadczeń, chlor łączy się z metalami bezpośrednio; produkty syntezy nazywamy chlorkami.

HCt i KMn 0.

Rys, 57. Ogrzewany w strumieniu chloru sód zapala się

Miedź łączy się z chlorem energicznie, podczas reakcji wydziela się ciepło i towarzyszą jej objawy świetlne:

Cu + Cl2 -> CuCl2

Produktem reakcji jest chlorek miedziowy, który w roztworze wodnym przybiera zielononiebieskie zabarwienie.

Żelazo pali się w chlorze, a otrzymanym produktem reakcji jest chlorek żelazowy, który w postaci brunatnych dymów opada na dno i osiada na ściankach naczynia:

2Fe + 3C12 -> 2FeCl3 Chlor łączy się bezpośrednio z cynkiem, tworząc chlorek cynku:

Zn + Cla -> ZnCl2 W reakcji chloru z sodem powstaje chlorek sodu:

2Na + Cl2 -> 2NaCl

Synteza chloru z metalami przebiega już w temperaturze pokojowej, przyśpieszyć ją można przez ogrzanie substancji reagujących. Po zapoczątkowaniu reakcja zachodzi gwałtownie.

Chlor łączy się bezpośrednio nawet z takimi metalami, jak złoto i platyna, które nie reagują z tlenem ani nie rozpuszczają się w kwasach. W związkach z metalami chlor jest jednowartościowy.

*) Sód powinien być ogrzewany w silnym płomieniu. Doświadczenie przeprowadzamy pod wyciągiem. W doświadczeniach 70—75 należy zachować ostrożność.

130

Reakcja chloru z wodorem

* Ćwiczenie 74. Po sprawdzeniu na czystość zapalamy wodór u wylotu rurki wychodzącej z aparatu, w którym gaz ten się wytwarza. Rurkę wprowadzamy do cylindra z chlorem. Jak wygląda płomień wodoru w chlorze ? Co obserwujesz nad cylindrem z płonącym wodorem ? Zbliżamy do cylindra niebieski papierek lakmusowy. Wodór pali się w chlorze płomieniem o barwie zielonkawej, produktem reakcji jest chlorowodór:

H2 + Cis -> 2HC1 + 43 800 cal

Chlorowodór wchłania wilgoć z powietrza, mgiełka nad cylindrem z płonącym chlorem -»- to drobne kropelki kwasu chlorowodorowego (solnego).

Rys. 58. Spalanie wodoru w chlorze

Rys. 59. Cylinder b z chlorem nad cylindrem a z wodorem przed wymieszaniem gazów

Obecność kwasu stwierdzamy wkładając do cylindra wilgotny niebieski papierek lakmusowy, który zmienia barwę na różową. W równaniu syntezy chlorowodoru podana została także liczba 43 800 kalorii. Oznacza ona ilość ciepła, jaka wydziela się podczas reakcji 1 gramocząsteczki chloru z 1 gramocząsteczką wodoru. Syntezy chlorowodoru dokonać można i w inny sposób.

* Ćwiczenie 75. Napełniamy chlorem cylinder o pojemności około 200 ml i przykrywamy płytką szklaną; drugi taki sam cylinder napełniamy wodorem. Cylindry zestawiamy otworami (rys. 59), usuwamy spomiędzy nich płytki szklane i kilkakrotnie obracamy, aby gazy dobrze się wymieszały. Wtedy owijamy cylindry ścierką i zbliżamy wylot

Chemia, kl. VIII — 10

131