Aby przygotować gramocząsteczkę danej substancji, trzeba obliczyć jej masę cząsteczkową i odważyć ilość gramów równą liczbowo masie cząsteczkowej.

Znajomość gramoatomów i gramocząsteczek substancji ma znaczenie zarówno teoretyczne, jak i praktyczne. Pozwala nam przewidzieć, jakie ilości substancji wezmą udział w reakcjach chemicznych, a więc jak należy dobrać ilości substancji reagujących, aby się nic nie zmarnowało. Dobieramy nie według ilości gramów, lecz według ilości gramoatomów czy gramocząsteczek. Odważając jednakowe ilości gramoatomów czy gramocząsteczek bierzemy do reakcji jednakowe liczby atomów czy cząsteczek.

Gramoatom i gramocząsteczka są chemicznymi miarami mas pierwiastków i związków chemicznych.

Przykład 1. Ile gramów waży 1/2 gramoatomu siarki?

Obliczenie: Masa atomowa siarki S = 32 gramoatom siarki S = 32 g 1/2 gramoatomu S=32-1/2=16 g. Odpowiedź: 1/2 gramoatomu siarki waży 16 g.

Uwaga: Do obliczeń przyjęto wszędzie masy atomowe w zaokrągleniu do całości, Przykład 2. Ile gramów waży 0,4 gramocząsteczki tlenku magnezu?

Obliczenie: Obliczamy masę cząsteczkową MgO. Masa cząsteczkowa MgO wynosi 24 -[- 16 = 40. Gramocząsteczka MgO = 40 g.

1 g. cz. MgO = 40 g 0,4 „ „ „ = 40 g • 0,4 = 16 g.

Odpowiedź: 0,4 gramocząsteczki MgO = 16 g.

Przykład 3. Ile należy odważyć miedzi, aby zawierała ona tyle samo atomów, co 8 g siarki ?

Rozwiązanie: W gramoatomie każdego pierwiastka znajduje się

zawsze jednakowa liczba atomów.

1 gramoatom miedzi = 64 g

1 gramoatom siarki = 32 g

32 g S zawiera tyle atomów, co 64 g Cu

48

układamy proporcję x : 64 = 8 : 32 32x = 64-8 64

obliczamy x

x =

32

¦= 16

Odpowiedź: W 16 g miedzi znajduje się taka sama liczba atomów, jak w 8 g siarki.

Ćwiczenie 20. Odważ 0,1 gramoatomu: a) żelaza, b) miedzi, c) ołowiu, d) cynku, e) magnezu, f) siarki.

Porównaj objętość odważonych substancji. Co możesz powiedzieć o ilości atomów w każdej z nich?

Ćwiczenie 21. Odważ 0,2 gramocząsteczki: a) tlenku cynku ZnO, b) chlorku sodu NaCl, c) tlenku magnezu MgO, d) wody H2O. Potrzebne wartości mas atomowych znajdziesz na str. 159, do obliczeń przyjmij je z dokładnością do 1. Przed ważeniem wytaruj kartki lub naczyńka, w których będą ważone odpowiednie substancje. Waż z dokładnością do 0,1 g. Wodę dolewaj za pomocą cienkiej rurki szklanej.

Rys. 26. Porównanie objętości gramocząsteczek różnych substancji

Z doświadczenia wynika, że gramoatomy różnych substancji mają nie tylko różne masy, ale często różnią się także objętością. Jednak liczba atomów jest w każdym gramoatomie jednakowa. To samo można powiedzieć o gramocząsteczkach różnych substancji: różnią się one masą i objętością, ale zawierają jednakową liczbę cząsteczek. Rys. 26 pozwala porównać gramocząsteczki niektórych substancji. Mając podaną masę substancji w gramach, możemy ją przeliczyć na gramocząsteczki.

Chemia, kl. Vin — 4

49