Reakcja powyższa ma duże zastosowanie w pracowniach chemicznych: mętnienie wody wapiennej jest łatwym i czułym sposobem wykrycia dwutlenku węgla.

Węglan wapnia powstaje także przez działanie dwutlenku węgla na wapno gaszone. Proces ten zachodzi w budownictwie, gdy tynkuje się domy albo spaja zaprawą murarską cegły. Dwutlenek węgla z powietrza wiąże się z wodorotlenkiem wapnia zawartym w zaprawie murarskiej i tworzy węglan wapnia, który powoduje jej twardnienie.

Reakcję między tlenkiem niemetalu a zasadą Rys. 47. Dwutlenek węgla ująć można w równanie słowne:

z pluć powoduje zmętnienie wody wapiennej

zasada -\- tlenek niemetalu -> sól + woda.

5. Sól jako związek dwu tlenków

Ćwiczenie 58. Wsyp do \ wysokości probówki węglanu magnezu. Zatkaj probówkę korkiem z wygiętą rurką szklaną i wprowadź rurkę do wody wapiennej (rys. 48). Ogrzewaj coraz silniej probówkę z węglanem magnezu. Jaki gaz się wydziela ? Wyjmij z probówki koreczek, a po ostudzeniu wlej trochę wody, wstrząśnij i wpuść parę kropli fenoloftaleiny. Co obserwujesz ?

Węglan magnezu uległ rozkładowi podczas ogrzewania. Za pomocą wody wapiennej sprawdziliśmy, że wydzielił się z niego dwutlenek węgla. W probówce pozostał tlenek magnezu i jako tlenek zasadowy w roztworze wodnym zabarwił fenoloftaleinę na buraczkowo. A więc po rozkładzie węglanu magnezu otrzymaliśmy z niego dwa tlenki — tlenek magnezu i dwutlenek węgla:

Rys. 48. Rozkład węglanu magnezu podczas ogrzewania

Węglan magnezu możemy rozpatrywać jako związek dwu tlenków: tlenku metalu i tlenku niemetalu.

106

Podobnie rozkłada się węglan wapnia: przy silnym ogrzaniu powstaje z niego tlenek wapnia i dwutlenek węgla:

CaCO3 -* CaO + CO2

Widać teraz, że nazwa: wapno palone dla tlenku wapnia jest uzasadniona, gdyż powstaje on przy wypalaniu w wapiennikach węglanu wapnia. Wapno palone otrzymuje się przez wypalenie kamienia wapiennego, tzw. wapienia zbitego, który jest węglanem wapnia z niewielką ilością innych domieszek.

Nieraz wzory soli wygodniej jest przedstawić w formie tlenkowej, zaznaczając tlenki metalu i niemetalu, związane w tych solach. I tak wzór krzemianu wapnia CaSiO3 przedstawia się często jako CaO • SiO2, zaznaczając przez to, że jest to związek tlenku wapnia i dwutlenku krzemu.

W postaci tlenkowej przedstawiają technicy wzory soli wchodzących

w skład szkła, cementu, a także w skład wielu minerałów.

. Reakcje wiązania się tlenków niemetalu i metalu na sole zachodzą

na przykład w piecach hutniczych w hucie szkła. Stapia się tam, między

innymi, tlenek wapnia i dwutlenek krzemu i otrzymuje krzemian wapnia:

CaO

CaSiO3

6. Sól jako produkt bezpośredniej syntezy metalu i niemetalu

W ćwiczeniu 9 otrzymaliśmy siarczek żelazawy przez bezpośrednią syntezę żelaza i siarki:

Fe + S -> FeS

Siarczek żelazawy jest nierozpuszczalną w wodzie solą, złożoną z żelaza i reszty kwasu siarkowodorowego H2S.

W podobny sposób otrzymać można siarczek miedziawy (ćwicz. 4) i siarczek rtęciowy (ćwicz. 2).

Przez bezpośrednią syntezę pierwiastków otrzymać możemy także chlorki.

Ćwiczenie 59. Do cylindra lub probówki z suchym chlorem wrzucamy kawałek sodu wielkości ziarna zboża. Cylinder przykrywamy

197