Wodorotlenek wapnia nazywa się potocznie wapnem gaszonym, a jego roztwór wodny — wodą wapienną.

Wapno gaszone ma wielkie zastosowanie w przemyśle oraz w budownictwie do wyrobu zaprawy murarskiej wiążącej cegły i tworzącej tynk. Wapno gaszone używane jest także do dezynfekcji rynsztoków, ustępów oraz do niszczenia jajeczek i poczwarek owadów szkodliwych na pniach drzew owocowych. Bielimy pnie drzew wapnem nie tylko dla uczynienia ich miłymi oku.

2. Zasada jako produkt działania metalu na wodą

Ćwiczenie 51. Mały kawałek sodu wielkości główki od zapałki osuszamy w bibule i wrzucamy do dużej zlewki (rys. 45) lub do krysta-lizatora z wodą, przykrywamy płytką szklaną i obserwujemy, jak przebiega reakcja sodu z wodą. Następnie badamy powstały w zlewce roztwór, rozcierając kroplę między palcami i sprawdzając za pomocą wskaźników, jaki jest jego odczyn. Sód działa na wodę bardzo energicznie już w zwykłej temperaturze. Jako produkt reakcji sodu z wodą otrzymaliśmy zasadę sodową. Obserwowaliśmy także wydzielanie się gazu; jest to wodór

Rys. 45. Otrzymywa- (Patrz ćwicz- 23)-

nie zasady przez dzia- Reakcja sodu z wodą przebiega w myśl rów-

łanie sodu na wodę nania:

2Na

H —OH H — OH

-> 2NaOH + H.

dwuatomowa cząsteczka wodoru

Jak widać z równania reakcji, atom sodu wypiera z cząsteczki wody atom wodoru i łączy się z grupą wodorotlenową, tworząc cząsteczkę zasady sodowej. Mówimy, że sód „rozkłada" wodę.

Podobnie otrzymać można zasadę potasową, wapniową i niektóre inne.

Nie wszystkie metale wchodzą z wodą w reakcję tak, jak sód lub wapń. Niektóre, jak np. magnez, rozkładają wodę dopiero w wyższych temperaturach. Żelazo reaguje z wodą w temperaturze żaru i nie daje

96

T

zasady, tylko tlenek żelaza. Istnieją także metale, które z wodą wcale nie reagują, np. miedź, złoto i inne.

Sprawdziliśmy doświadczalnie, że zasady otrzymać można przez:

a)   działanie tlenku metalu, np. tlenku wapnia, na wodę,

b)  działanie metalu, np. sodu, na wodę.

Duże znaczenie praktyczne ma metoda pierwsza, stosowana do otrzymywania wapna gaszonego i wody wapiennej.

Pytania:

1.   Jakie znasz tlenki metali nierozpuszczalne w wodzie ?

2.   Napisz równanie reakcji: a) tlenku potasu z wodą, b) tlenku magnezu z wodą.

3.   Napisz wzory wodorotlenków: a) glinu Alin, b) cynku Zn11, c) żelazawego Fe11, d) żelazowego Fem.

4.   Napisz wzory wodorotlenków metali, jeżeli masz podane wzory ich tlenków: a) K2O, b) BaO, c) A12O3, d) CrO, e) Cr2O3.

5.   Ile gramocząsteczek: a) wodorotlenku sodu, b) wodorotlenku wapnia otrzymuje się podczas reakcji z wodą jednej gramocząsteczki każdego z tych tlenków ?

6.   Z ilu gramów sodu otrzymasz 86 g NaOH ?

§ 37. Kwasy

Sprawdziliśmy doświadczalnie, że roztwory wodne tlenków niemetali mają charakter kwasowy. Podczas działania wody na tlenek niemetalu zachodzi reakcja syntezy — produktem tej reakcji jest kwas:

tlenek niemetalu + woda

kwas

na przykład:

S02 + H20 -> H2SO3 kwas siarkawy o wzorze H—O\o ~

strukturalnym H—O/

H-O

P2O5 + 3H2O -> 2H3PO4 kwas fosforowy o wzo- H—O-^P = O

rze strukturalnym H—-O

Chemia, kl. VIII — 7

97