Niektóre kwasy łatwo ulegają rozkładowi — mówimy, że są nietrwałe, na przykład kwas węglowy H2CO3 rozkłada się na wodę i dwutlenek węgla w myśl reakcji:
H2CO3
H2O
Nietrwały jest także kwas siarkawy H2SO3. Ogrzewany rozkłada się na dwutlenek siarki i wodę:
H2SO3 -> H2O + SO2
Po zapachu wydzielającego się dwutlenku siarki można rozpoznać w probówce obecność kwasu siarkawego.
Zestawmy wzory kilku kwasów:
Kwasy tlenowe HNO3 — kwas azotowy, H2SO4 — „ siarkowy,
|
H2SO3 - |
jy |
siarkawy, |
|
H2CO3 - |
węglowy, |
|
|
H3PO4 - |
fosforowy. |
Kwasy beztlenowe HC1 — kwas chlorowodorowy (solny), HBr — ,, bromowodorowy, HJ — „ j odo wodorowy, H2S — „ siarkowodorowy.
W skład reszty kwasowej kwasów wchodzi niemetal, a w kwasach tlenowych także tlen.
Jeżeli reszta kwasowa jest
a) jednowartościowa, łączy się z jednym atomem wodoru, to kwas nazywamy jednorównoważnikowym (lub jednozasadowym) np.:
HC1
HNO,
ogólnie HR
b) dwuwartościowa, łączy się z dwu atomami wodoru, kwas nazywamy dwurównoważnikowym (lub dwuzasadowym) np.:
H2SO4
ogólnie H2R
H2CO3
102
c) trójwartościowa, łączy się z trzema atomami wodoru, kwas nazywamy trójrównoważnikowym (lub trójzasadowym) *) np.:
H3PO4 ogólnie H3R.
Ogólny wzór kwasów jest więc HnR, gdzie n oznacza liczbę atomów wodoru w cząsteczce, a tym samym wartościowość reszty kwasowej. Nazwy kwasów wywodzą się od pierwiastków, które tworzą resztę kwasową, z dodatkiem końcówki -owy, np.:
HNO3 — kwas azotowy, H2SO4 — kwas siarkowy.
Jeżeli jeden pierwiastek tworzy dwa różne kwasy tlenowe, to nazwa kwasu zawierającego mniej atomów tlenu w cząsteczce (pochodzącego od „niższego" tlenku) ma końcówkę -awy:
HNO3 — kwas azotowy HNO2 — kwas azotawy H2SO4 — kwas siarkowy H2SO3 — kwas siarkawy.
Gdy kwas jest beztlenowy, do nazwy reszty kwasowej dodajemy końcówkę -wodorowy, np.:
HC1 — kwas chlorowodorowy, H2S — kwas siarkowodorowy.
W ten sposób nazwa kwasu uwzględnia oba jego składniki.
Na ogół spotyka się dużą różnorodność w budowie cząsteczek kwasów, wiele z nich, tutaj niewymienionych, posiada nazwy bardziej skomplikowane.
Pytania:
1. Jak możesz odróżnić, czy w probówce znajduje się kwas, czy zasada ?
2. Napisz równanie reakcji z wodą: a) dwutlenku węgla, b) trójtlenku siarki.
3. Ile kwasu fosforowego powstanie w reakcji 213 g pięciotlenku fosforu z wodą ? Ile to stanowi gramocząsteczek kwasu ?
4. Przeprowadź reakcję zobojętnienia zasady potasowej rozcieńczonym kwasem siarkowym. Napisz równanie reakcji.
*) porównaj § 27.
103