Kwasy powstają podczas syntezy tlenków niemetali z wodą.

Tlenki niemetali, które z wodą tworzą kwasy, nazywa się niekiedy bezwodnikami kwasowymi.

Istnieją kwasy, które nie są produktem reakcji tlenków niemetali z wodą i nie zawierają w cząsteczce atomów tlenu — nazywamy je kwasami beztlenowymi. Do nich zalicza się kwas chlorowodorowy HC1, zwany pospolicie solnym, kwas jodowodorowy HJ, kwas bromowodo-rowy HBr, kwas siarkowodorowy H2S.

Dawniej sądzono błędnie, że w skład cząsteczki kwasu zawsze musi wchodzić tlen — stąd nawet pochodzi nazwa tlen — oxygenium, tzn. kwasotwórczy, nadana mu przez Lavoisiera i przetłumaczona przez J. Śniadeckiego na „kwasoród".

§ 38. Właściwości kwasów

Ćwiczenie 52. Kroplę stężonego kwasu chlorowodorowego opuść na płytkę szklaną. Co obserwujesz ? Rozcieńcz go znacznie wodą i sprawdź, jaki jest jego odczyn i smak. To samo doświadczenie przeprowadź ze stężonym kwasem siarkowym i azotowym, nie próbując jednak ich smaku i zachowując ostrożność. Prócz tego po kropli stężonych kwasów: siarkowego i azotowego wprowadź na skrawki tkaniny bawełnianej, kawałki papieru, drewienka.

Stężony kwas chlorowodorowy HC1, zwany solnym, jest cieczą „dymiącą" w powietrzu. W wodzie rozpuszcza się w każdym stosunku. Ma duże zastosowanie w przemyśle i laboratoriach chemicznych. W stanie bardzo rozcieńczonym znajduje się w soku żołądkowym człowieka, gdzie jest potrzebny do procesów trawienia.

Stężony kwas siarkowy jest cieczą ciężką, gęstą, z wyglądu oleistą, bez barwy* i zapachu. Jest "higroskopijny, chciwie wchłania wodę. W wodzie rozpuszcza się w każdym stosunku z wydzielaniem ciepła.

Chcąc przygotować roztwór kwasu siarkowego w wodzie, należy dolewać zawsze kwas do wody (rys. 46), gdyż jako cięższy opada za-

r

Rys. 46. Przy rozcieńczaniu stężonego kwasu siarkowego nalewamy zawsze kwas do wody

98

•

1

wsze na dno i miesza się z wodą. W przeciwnym razie woda jako lżejsza zostałaby na powierzchni, a ponieważ przy rozcieńczaniu stężonego kwasu wydziela się znaczna ilość ciepła, na granicy zetknięcia kwasu i wody ciecz mogłaby się ogrzać do wrzenia i spowodować wypryski-wanie kwasu i oparzenie skóry. Stężony kwas siarkowy niszczy skórę, tkaniny, zwęgla cukier, drewno. Kwas siarkowy ma olbrzymie zastosowanie w przemyśle, zwą go „krwią przemysłu chemicznego".

Stężony kwas azotowy jest bezbarwną, ciężką cieczą o ostrej woni. W wodzie rozpuszcza się w każdym stosunku. Niszczy substancje org2-niczne — pod jego działaniem naskórek martwieje i żółknie.

Wszystkie poznane kwasy mają smak kwaśny i barwią niebieski papierek lakmusowy na różowo.

§ 39. Reakcja kwasów z zasadami

Ćwiczenie 53. Do — wysokości probówki wlej rozcieńczony roztwór zasady sodowej, wpuść 2 krople fenoloftaleiny i wpuszczaj kroplami rozcieńczony kwas solny za pomocą rurki (pipetki) szklanej. Ciecz w probówce stale wstrząsaj. Kwas wkraplaj dopóty, dopóki jego ostatnia kropla nie spowoduje odbarwienia cieczy w probówce. Sprawdź czy roztwór nie zmienia barwy fiołkowej papierka lakmusowego na niebieską lub czerwoną. Rozetrzyj w palcach kroplę roztworu. Czy jest śliski ? Odparuj ostrożnie na szkiełku kilka kropli roztworu. Co obserwujesz ? Spróbuj, jaki jest smak otrzymanego osadu.

Substancja otrzymana w reakcji kwasu z zasadą nie barwi fenoloftaleiny ani papierka lakmusowego, w dotyku nie jest śliska, smak jej nie jest mydlany ani kwaśny, tylko słony. Jest zupełnie inną substancją niż zasada i kwas, nazywamy ją solą. Odczyn roztworu otrzymanej soli jest obojętny.

Przebieg reakcji możemy wyrazić równaniem:

Na lÓH Th| Cl -> NaCl + H2O Podobnie przebiegają reakcje między innymi kwasami i zasadami:

Na |ÓH + Hi NO3

NaNO3 + H2O

NaiOH

NaiOH

SO4 -> Na2SO4 + 2H2O

99