płytką szklaną (rys. 49). Obserwujemy produkt reakcji po kilkunastu minutach.

Biały proszek, który powstał w cylindrze — to chlorek sodu, sól kwasu chlorowodorowego, która powstała przez bezpośrednią syntezę sodu i chloru:

Na + Cl -> NaCl metal -\- niemetal -» sól

Rys. 49. Sód          Sól możemy zatem otrzymać także przez bez-

wrzucony do cy- pośrednią syntezę pierwiastków: metalu i niemetalu.

hndra łączy się powoli z chlorem

§ 43. Skład chemiczny i nazwy soli

Wiemy, że cząsteczka każdej soli składa się z metalu i reszty kwasowej i że jej wzór ogólny jest MeR. Można zatem sól rozpatrywać jako związek powstały wskutek zastąpienia:

a)   wodoru przez metal w kwasach:

HR -> MeR lub

b)  grupy wodorotlenowej w wodorotlenkach przez resztę kwasową:

MeOH -> MeR.

Atomy metalu znajdują się w cząsteczce soli w takiej liczbie, że ich wartościowości są nasycone przez wartościowości związanych z nimi reszt kwasowych, na przykład:

Na—Cl                    NaCl           I            I

Cl

Al—Cl \C1 Na—Ox

Na— O/ Ca/°X

CaCL

A1CL

II

2 x I

III        3x1

/°

^O ,0

^O

Na2SO4 2x1 II

CaSOa II           II

108

Nazwy soli składają się zwykle z dwu wyrazów: pierwszy pochodzi od nazwy kwasu, drugi od nazwy metalu, np.:

Na2SO4 — siarczan sodu lub siarczan sodowy, Na2CO3 — węglan sodu lub węglan sodowy.

Gdy sól pochodzi od kwasu, którego nazwa ma końcówkę -owy, to nazwa soli kończy się na -an, gdy nazwa kwasu kończy się na -awy, nazwa soli ma końcówkę -yn lub -in. A więc Na2SO4 — to siarczan sodowy, bo zawiera resztę kwasową kwasu siarkowego, zaś Na2SO3 — siarczyn sodowy, bo jest pochodną kwasu siarkawego.

Gdy sól pochodzi od kwasu beztlenowego, pierwszy wyraz jej nazwy ma końcówkę -ek, np.:

NaCl — chlorek sodu, K2S — siarczek potasu.

Jeżeli metal tworzy z daną resztą kwasową dwie różne sole, w których posiada on różną wartościowość, to drugi wyraz nazwy soli jest przymiotnikiem o końcówce -owy przy wyższej wartościowości metalu lub -awy przy niższej wartościowości metalu, np.:

FeCl3 — chlorek żelazowy. FeCl2 — chlorek żelazawy.

Niektóre sole oprócz nazw naukowych posiadają inne nazwy, zwyczajowe, np. azotan sodu NaNO3 nazywają saletrą chilijską (czytaj: czylijską), siarczan magnezu MgSO4 — solą gorzką, siarczan sodu Na2SO4 — solą glauberską itd.

Sole kwaśne, zasadowe i obojętne

Jeżeli w cząsteczkach kwasów wielozasadowych, np. H2SO4, H3PO4, nie wszystkie atomy wodoru zostaną zastąpione przez metal, otrzymujemy sole kwaśne.

Gdy na przykład 1 gramocząsteczka NaOH przereaguje z 1 gramo-cząsteczką H2SO4, a więc na jedną cząsteczkę kwasu przypadnie jedna cząsteczka zasady sodowej, otrzymamy jako produkt reakcji sól kwaśną:

NaOH + H2SO4 -> NaHSO4 + H2O

Kwaśnymi nazywamy sole, w których nie wszystkie atomy wodoru związanego z resztą kwasową zostały zastąpione przez metal. W czą-

109