5.   Napisz równanie reakcji zobojętnienia zasady wapniowej kwasem: a) azotowym, b) chlorowodorowym, c) siarkowym.

6.   Ile azotanu wapnia powstanie w reakcji 185 g wodorotlenku wapnia z kwasem azotowym ?

7.   Napisz równanie reakcji działania cynku i magnezu na kwasy: a) solny, b) siarkowy.

8.   Jak możesz zapobiec zniszczeniu ubrania, jeśli poplamiłeś je: a) kwasem, b) zasadą ? Przy odpowiedzi wykorzystaj wiadomości zdobyte w bieżącym rozdziale.

9.   Ile należy użyć cynku, aby przereagowal całkowicie ze 147 g kwasu siarkowego ?

10.   Jakie substancje nazywamy bezwodnikami kwasowymi ? D aj ich przykłady.

§ 42. Sole — sposoby powstawania

Wiemy, że sól może powstać z kwasu przez zastąpienie w nim wodoru metalem. Gdy w cząsteczce kwasu HR atom wodoru wymieniony zostanie przez metal, powstanie cząsteczka soli o ogólnym wzorze MeR. A więc sole są to związki, których cząsteczki są złożone z atomów metalu i reszt kwasowych.

Sposoby otrzymywania soli

1.   Reakcja działania metalu na kwas w myśl ogólnego równania:

Me + HR -> MeR + H lub lepiej:

2Me + 2HR -> 2MeR + H2

Obok soli produktem reakcji jest tu wodór. Reakcje takie poznaliśmy na lekcjach poprzednich (ćwicz. 22).

2.   Reakcja zobojętnienia, gdy wskutek działania zasady na kwas powstaje sól i woda w myśl równania:

MeOH + HR -> MeR + H2O

Reakcję zobojętnienia nazywa się inaczej reakcją neutralizacji. Przedstawia ona jeden z najbardziej typowych sposobów powstawania soli. Przykład takiej reakcji poznaliśmy w ćwiczeniu 53.

104

3. Reakcja między tlenkiem metalu a kwasem

Ćwiczenie 55. Szczyptę tlenku miedziowego w probówce zalej rozcieńczonym kwasem siarkowym i wstrząśnij kilkakrotnie. Następnie ogrzej probówkę, pamiętając, że trzeba ją trzymać ukośnie i wylot kierować tak, by nie był zwrócony w stronę żadnej z pracujących osób — wrząca ciecz może wyprysnąć z probówki! Zaobserwuj, jakie zabarwienie ma produkt reakcji. Czy reakcja przebiega do końca, tj. czy tlenek miedziowy całkowicie rozpuścił się w kwasie ? Odparuj na szkiełku parę kropli otrzymanego roztworu.

Zaobserwowaliśmy, że nierozpuszczalny w wodzie czarny tlenek miedziowy rozpuszcza się w kwasie, dając niebieski roztwór siarczanu miedziowego. Mówiąc „rozpuszcza się" popełniamy nieścisłość. Tlenek miedziowy reaguje z kwasem, tworząc rozpuszczalną sól zgodnie z równaniem: CuO + H2SO4-^ CuSO4 + H2O

W ten sam sposób, nawet na zimno, reaguje z kwasami tlenek magnezu, tlenek cynku i inne.

Ćwiczenie 56. Zalej w probówce rozcieńczonym kwasem solnym lub siarkowym szczyptę tlenku magnezu lub tlenku cynku i wstrząśnij probówkę. Co obserwujesz ? Napisz równanie reakcji zachodzącej między tlenkiem magnezu lub cynku a danym kwasem.

Reakcje między tlenkiem metalu a kwasem jednozasadowym możemy wyrazić równaniem ogólnym:

MeO + 2HR -> MeR2 + H2O lub gdy reszta kwasowa jest dwuwartościowa:

MeO + H2R -» MeR + H2O

4. Reakcja między tlenkiem niemetalu a zasadą

Ćwiczenie 57. Do probówki z wodą wapienną wprowadź rurką szklaną powietrze z płuc, o którym wiemy, że zawiera dość dużą ilość dwutlenku węgla CO2 (rys. 47). Co obserwujesz ?

Zmętnienie cieczy w probówce spowodowane jest powstaniem nierozpuszczalnej w wodzie soli, węglanu wapnia. Powstała ona wskutek działania dwutlenku węgla, który jest bezwodnikiem kwasowym, na zasadę wapniową według reakcji:

Ca(OH)2 + CO2 -> CaCO3

H2O

105