Zbadaj zapach gazu wydzielającego się przy elektrodzie dodatniej. Spal gaz wydzielający się przy elektrodzie ujemnej. Dodaj kroplę fenoloftaleiny do płynu powstałego w probówce, gdzie była elektroda ujemna. Przy elektrodzie dodatniej wydzielił się chlor, a przy ujemnej wodór. Buraczkowe zabarwienie fenoloftaleiny wskazuje na powstanie zasady sodowej.

Jedną z metod technicznych otrzymywania wodorotlenku sodu jest metoda Billitera—Siemensa. Elektroliza przebiega tam w dużych betonowych wannach. Wanna (rys. 50) przedzielona jest poziomo leżącą siatką żelazną, połączoną z ujemnym biegunem źródła prądu (katoda). Na siatce leży tkanina azbestowa. W wannie zawieszone są płyty grafitowe połączone z dodatnim biegunem źródła prądu (anodą). Wanna napełniona jest wodnym roztworem soli kuchennej. Podczas przepływu prądu przez roztwór chlorku sodowego zachodzą reakcje chemiczne, w wyniku których powstaje na żelaznej katodzie wodorotlenek sodowy i wydziela się wodór. Na anodzie złożonej z szeregu płyt grafitowych wydziela się chlor. Reakcje te wywołane przez przepływ prądu nazywamy elektrolizą. Chlor odpływa wylotem A, wodór odpływa wylotem B.                    .¦""¦"

Rys. 50. Techniczna metoda otrzymywania wodorotlenku sodu

Tkanina azbestowa spoczywająca na siatce przegradza wannę na części górną i dolną, aby chlor i zasada sodowa nie mieszały się ze sobą, gdyż weszłyby w reakcję i wytworzyły inne jeszcze produkty (jakie, dowiemy się dalej przy chlorze). Grubość przegrody azbestowej jest tak dobrana, żeby roztwór soli przesączył się przez nią z taką w przybliżeniu prędkością, z jaką odbywa się jej rozkład. Nadmiar nierozłożonego chlorku sodowego krystalizuje z roztworu dzięki gorszej

118

Rys. 51. Widok hali fabrycznej z wannami do elektrolitycznego otrzymywania wodorotlenku sodowego

od wodorotlenku sodu rozpuszczalności w wodzie i w ten sposób oddziela się od NaOH. Roztwór odparowuje się po odlaniu z wanny i w stanie stopionym zlewa do bębnów żelaznychs w których zastyga i krzepnie. Bębny zostają zamknięte przez zalutowanie.

§ 49, Sól kamienna

Najważniejszą dla człowieka solą sodu jest chlorek sodowy NaCl, zwany pospolicie solą. Jest to bezbarwna substancja o słonym smaku tworząca przezroczyste kryształy w kształcie sześcianów. W stanie rozdrobnionym, roztarta lub otrzymana jako drobnokrystaliczny osad po odparowaniu solanki, jest biała.

Złoża soli kamiennej znajdują się w wielu miejscowościach na kuli ziemskiej. Wiemy z geografii, że powstały one na skutek wysychania słonych jezior i mórz, które istniały w dawnych epokach geologicznych. Krystalizację soli z wody morskiej można zaobserwować i obecnie, np. w lagunach w suchej porze roku.

119