szybko (należy zachować ostrożność) rzucamy potas na wodę znajdującą się w dużej parownicy porcelanowej i przykrywamy szkłem. Po skończonej reakcji wkraplamy do otrzymanego roztworu małą ilość fenoloftaleiny.

Potas, tak jak sód, jest miękkim, srebrzystym metalem. Masa właściwa 0,96 g/cm3. Topi się już w temperaturze 63,5°.

Rys. 52. Kolby kukurydzy wyhodowane 1) z użyciem nawozów potasowych i 2) bez

nawozów potasowych

Potas jest aktywniejszy od sodu — łatwiej łączy się z tlenem, zapalony płonie różowofioletowym światłem.

Energiczniej od sodu rozkłada wodę wydzielając wodór i wytwarzając wodorotlenek potasowy. Jak zauważyliśmy, wskutek wydzielanego ciepła zapala się wodór powstały w reakcji, para potasu barwi płomień na kolor różowofioletowy. Tę samą barwę płomienia dają wszystkie związki potasu.

Wodorotlenek potasu jest to substancja stała, bezbarwna, krystaliczna. Jest higroskopijny, dobrze rozpuszcza się w wodzie, ma silniejsze od wodorotlenku sodowego właściwości zasadowe. Z dwutlenkiem węgla z powietrza wchodzi w reakcję, jak wodorotlenek sodu:

2KOH + CO2 -> K2CO3 + H2O

Otrzymuje się go przez elektrolizę wodnego roztworu chlorku potasu, podobnie jak wodorotlenek sodu. Ma mniejsze zastosowanie niż soda kaustyczna, używany jest głównie do wyrobu mydeł miękkich, np. szarego mydła, kremu do golenia.

§ 51. Zestawienie pierwiastków grupy potasu

Oprócz poznanych ostatnio przez nas metali: sodu i potasu znane są jeszcze inne metale o podobnych do nich właściwościach. Są to lit—Li, rubid — Rb, cez — Cs, Wszystkie te metale noszą nazwę metali alkalicznych. Wytwarzają one bowiem żrące zasady, zwane inaczej „alkaliami". Nazwa „alkalia" pochodzi od arabskiego wyrazu alkali, co oznacza popiół. Węglany sodu i potasu otrzymywano dawniej z popiołu roślinnego, „ługując" go wodą, tzn. zalewając go wodą i oddzielając przez zlanie ługu znad osadu. Jeszcze i dzisiaj ludność wiejska używa niekiedy ługu popielnego do prania i mycia. Zawiera on węglan potasu, zwany od dawna potażem.

Wszystkie potasowce, czyli metale alkaliczne, są jednowartościowe, łatwo się utleniają, jeszcze łatwiej zaś ulegają działaniu pary wodnej zawartej w powietrzu. Dlatego należy je przechowywać bez dostępu powietrza.

Są one pierwiastkami czynnymi. Bardzo chętnie łączą się z innymi pierwiastkami, np. z chlorem.

Możemy je ułożyć według wzrastających mas atomowych:

WTartości mas atomowych podane są w zaokrągleniu.

Stwierdzono doświadczalnie, że aktywność tych pierwiastków rośnie wraz z ich masą atomową. Wszystkie potasowce zarówno w stanie wolnym jak i związanym, dają charakterystyczne zabarwienie płomienia:

Lit — purpurowe Sód — żółte

122

123