Do cięcia metali doprowadza się dodatkowym przewodem tlen (rys. 23), co powoduje spalenie rozgrzanego metalu; rozżarzony tlenek metalu rozpryskuje się w postaci iskier, a metal zostaje rozcięty w miejscu, gdzie został nagrzany i spalony.

Rys. 23. Palnik do cięcia metali: a) przewód gazu, b) przewód tlenu, c) przewód dodatkowy doprowadzający tlen

Tlen z powietrza ma zastosowanie w przemyśle do wszystkich procesów utleniania, do produkcji paliw gazowych oraz podczas spalania paliw, do uzyskiwania wysokiej temperatury w piecach hutniczych i innych.

Ostatnio w metalurgii zaczyna się stosować czysty tlen zamiast powietrza, co przyśpiesza procesy spalania.

Ciekły tlen służy do wyrobu materiałów wybuchowych stosowanych

do rozsadzania skał. Węgiel sproszkowany lub inne łatwopalne substancje przesycone ciekłym tlenem po zapoczątkowaniu reakcji spalają się gwałtownie. Wytworzone gazowe produkty spalania o wysokiej temperaturze powodują wybuch.

Tlen stosuje się też w lecznictwie, aby ułatwić chorym oddychanie.

Lotnicy używają tlenu w czasie lotów na dużej wysokości, nurkowie zanurzając się w głąb wód. W zbiorniki tlenu muszą być zaopatrzone łodzie podwodne, a także pracownicy kolumn ratowniczych lub straży pożarnej, gdy muszą się poruszać w przestrzeni zawierającej

Rys. 24. Strażak z aparatem tle- truJ3ce gazY !ub pozbawionej tlenu

nowym                      (rys. 24).

40

Człowiekowi do oddychania wystarcza tlen zawarty w powietrzu. Powietrze o zawartości tlenu mniejszej niż 15% nie nadaje się do oddychania. Dlatego tak wielkie znaczenie posiada należyte wietrzenie izb mieszkalnych, a zwłaszcza klas szkolnych, gdzie w obrębie niewielkiej przestrzeni przebywa duża ilość osób.

Zrozumiała staje się także troska miejskich rad narodowych o zakładanie zieleńców w miastach uprzemysłowionych — rośliny wzbogacają powietrze w tlen, zużywając jednocześnie dwutlenek węgla.

§ 16. Ozon (O3)

Od dawna już zauważono, że po burzy zjawia się w powietrzu charakterystyczny, ostry, orzeźwiający zapach, ale nie umiano wytłumaczyć tego zjawiska. Dopiero w XIX w. stwierdzono, że jest to zapach odrębnego gazu, powstałego z tlenu wskutek wyładowań elektrycznych. Gaz ten nazwano ozonem od greckiego słowa — pachnieć.

Zapach ozonu czujemy też w pobliżu czynnej maszyny elektrostatycznej, gdy przez powietrze przeskakują iskry elektryczne.

Rys. 25. Ozonizator

W pracowni otrzymujemy ozon z tlenu za pomocą ozonizatora (rys. 25). Najprostszy ozonitazor składa się z rurki szklanej a, owiniętej drutem lub cynfolią. Wewnątrz rurki znajduje się gruby drut prze-tknięty przez korek k . Przez korek ten przechodzi jednocześnie rurka b, doprowadzająca tlen do ozonizatora. Koniec drutu wewnątrz rurki a

41