Inny przykład: temperatura stosu nawozu lub odpadków w śmietniku jest stale wyższa od temperatury otoczenia, co zdradza się silnym parowaniem. Korzystają z tego ogrodnicy przygotowując inspekty, w których mogą kiełkować i wzrastać rośliny już w miesiącach zimowych i wczesną wiosną: na spodzie skrzyń inspektowych układają grubą warstwę nawozu.

Zjawisko rdzewienia żelaza i niszczenia powierzchni innych metali polega także w większości przypadków na powolnym utlenianiu się metali.

Powolnym utlenianiem jest także oddychanie organizmu. Powietrze zawierające tlen dostaje się do płuc, skąd tlen przenika do naczyń krwionośnych, a z krwią rozprowadzany jest po organizmie. W tkankach organizmu następuje utlenianie różnych substancji (np. cukru), a wydzielające się przy tym ciepło podtrzymuje temperaturę ciała!

Istnieją także reakcje, przebiegające z pochłanianiem ciepła — nazywamy je endotermicznymi.

Reakcję endotermiczną poznamy po tym, iż jej przebieg wymaga ogrzewania. Gdy ustaje ogrzewanie, ustaje reakcja.

Do reakcji tego typu zaliczamy znany nam rozkład tlenku rtęciowego lub zasadowego węglanu miedziowego.

Reakcją endotermiczną jest także synteza tlenku azotu z pierwiastków. Związki powstałe podczas reakcji endotermicznych nazywa się niekiedy związkami' endotermicznymi. Związki endotermiczne są nietrwałe w niskich temperaturach.

Większość reakcji zachodzących samorzutnie w przyrodzie należy do egzotermicznych, reakcje endotermiczne zachodzą łatwo dopiero w wyższych temperaturach.

Pytania:

1.  Wymień poznane dotychczas reakcje:

a)   egzotermiczne,

b)  endotermiczne.

2.  Daj przykład:

a)   egzotermicznej reakcji syntezy,

b)  endotermicznej reakcji syntezy,

c)   endotermicznej reakcji analizy.

3.  Wymień przykłady użytkowania przez człowieka energii cieplnej wydzielającej się podczas reakcji egzotermicznej.

38

§ 15. Zastosowanie tlenu

Jednym ze sposobów użytkowania tlenu w technice jest zastosowanie go do spawania i cięcia metali. Wykorzystuje się tu wysoką temperaturę uzyskiwaną przy spalaniu w tlenie wodoru, acetylenu czy innych gazów palnych.

Rys. 21. Palnik do spawania metali: a) przewód gazu, b) przewód tlenu

/ Do palników tleno-gazowych .(rys. 21 i 23) doprowadza się z butli przewodami tlen i gaz palny, regulując odpowiednio ich dopływ. Uzyskany płomień ma bardzo wysoką temperaturę (ponad 3000 °), topi więc z łatwością metal, co pozwala na spawanie dwu jego kawałków.

Rys. 22. Spawacz przy pracy

39