Wykres (rys. 39) przedstawia nam rozpuszczalność pospolitych soli w zależności od temperatury.

Podobnie jak ciała stale, mogą w wodzie rozpuszczać się i ciecze.

Ćwiczenie 35. Wlej po 5 ml wody do trzech probówek. Do jednej z nich dolej 1 ml alkoholu, do drugiej 1 ml eteru, do trzeciej 1 ml oliwy. Wstrząśnij probówki i zostaw je na chwilę w spokoju. Co obserwujesz ? Po oddzieleniu się warstwy eteru od wody wyciągnij pipetą (rys. 40) trochę wody z dna probówki. Sprawdź zapach wody.

o>

180 170 160 150 140 130 120] 110

rool—|—

I 9D| I «ł

50-40m 30-20-10-

0 10 20 30 ĄO 50 60 70 80 90 100

Temperatura

Rys. 39. Wykres rozpuszczalności niektórych soli w wodzie: a) saletry sodowej, b) saletry potasowej, c) ałunu, d) soli kamiennej, c) soli Bertholleta, f) siarczanu miedzi

Rys. 40. Oddzielanie cieczy pipetą

Niektóre ciecze, jak np. alkohol, mogą rozpuszczać się w wodzie w każdym stosunku, inne rozpuszczają się tylko częściowo; do takich należy eter. Po skłóceniu z wodą warstwa eteru po chwili oddziela się i wypływa na powierzchnię. Pewna ilość eteru rozpuściła się jednak w wodzie, gdyż woda ściągnięta z dna probówki pipetką pachnie eterem. Można by sprawdzić, że eter w probówce rozpuścił także w sobie trochę

76

wody. A więc nie tylko eter rozpuszcza się w wodzie, ale i woda rozpuszcza się w eterze. Rozpuszczalność cieczy w cieczach jest zawsze wzajemna.

Istnieją ciecze, które w wodzie się nie rozpuszczają, np. oliwa, benzyna.

W wodzie rozpuszczają się także gazy. Wody naturalne: źródlana, studzienna i rzeczna, zawierają w sobie rozpuszczony dwutlenek węgla i powietrze.

Możemy się o tym przekonać wykonując następne ćwiczenie.

Ćwiczenie 36. Kolbę napełnij całkowicie świeżą wodą, odwróć do góry dnem i umieść w zlewce napełnionej wodą (rys. 41). Kolbę lekko ogrzewaj.

Banieczki zbierające się w górnej części kolby zawierają gazy, które były rozpuszczone w wodzie. Osiadanie banieczek powietrza możemy zaobserwować na ściankach szklanki z zimną wodą, gdy ją postawimy w ogrzanym pokoju.

Na podstawie doświadczenia i obserwacji możemy stwierdzić, że rozpuszczalność gazów zmniejsza się ze wzrostem temperatury.

Na rozpuszczalność gazu w wodzie w dużym stopniu wpływa wywierane ciśnienie. Powszechnie znane jest zjawisko musowania wód mineralnych i piwa po otwarciu butelki. Dwutlenek węgla, który był rozpuszczony w tych cieczach pod zwiększonym ciśnieniem, zaczyna się gwałtownie wydzielać, gdy ciśnienie w butelce zrówna się z atmosferycznym.

Wnioskujemy stąd, że im większe ciśnienie, tym większa ilość gazu może rozpuścić się w wodzie.

Roztwory procentowe i mianowane. W nauce chemii i przemyśle duże znaczenie ma umiejętność przyrządzania roztworów o żądanym stężeniu.

Stężeniem nazywamy ilość rozpuszczonej substancji zawartą w określonej ilości roztworu.

Rys. 41. Woda zawiera rozpuszczone powietrze

77